სიზმარა - ხალხური ზღაპარი
აღმოაჩინეთ ქართული ხალხური ზღაპარი „სიზმარა“! იმოგზაურეთ ჯადოსნურ სამყაროში, სადაც ჭკვიანი ბიჭი და მისი არაჩვეულებრივი მეგობრები რთულ გამოცანებს აგვარებენ.
- ხანგრძლივობა
- მოსმენები
- 0 მოსმენა
შემსრულებელი
ანა ზამბახიძე, ალეკო ბეგალიშვილი, გიორგი ყველაშვილი, გიორგი ჯიქურიძე, გოგა მოძმანაშვილი, ნატა ბერეჟიანი, ანა ქურთუბაძე
ზღაპრის შესახებ
პლატფორმა ბულბულის საყვარელო მსმენელებო, წარმოგიდგენთ ქართულ ხალხურ საოცარ ამბავს. ეს აუდიო ზღაპარი, სახელად „სიზმარა“, ერთ ჭკვიან და მოხერხებულ ბიჭზე მოგითხრობთ, რომელმაც საკუთარი სიზმარი რეალობად აქცია. იყო და არა იყო რა, ღვთის უკეთესი რა იქნებოდა. ერთ ყმაწვილს ანჩხლი დედინაცვალი ჰყავდა. ერთხელ დედინაცვალმა ეზოში ხორბალი გაფინა გასაშრობად და გერი გვერდით მიუსვა, რომ ფრინველები არ მიჰკარებოდნენ. ყმაწვილს კი, თბილ მზეზე ტკბილად ჩაეძინა. ამასობაში პურს ქათმები მიესივნენ და კენკვა დაუწყეს. რომ დაინახა, დედინაცვალი ძალიან გაჯავრდა, გერს სცემა და დაუყვირა: „რა ეშმაკმა დაგაძინა, პური სულ შეჭამეს ქათმებმა!“ ყმაწვილმა თვალები მოიფშვნიტა და მიუგო: „ძილმა წამართვა თავი. ისეთი რამ ვნახე, ცალი ფეხი ბაღდადს მედგა, ცალი – ბაღდადის ბოლოს. აქეთ მზე მეჯდა, იქით – მთვარე და შუქურვარსკვლავი ხელ-პირს მაბანინებდა.“ დედინაცვალს სიზმარი ძალიან მოეწონა და გერს მკაცრად უთხრა: „მომეცი ჩქარა ეგ სიზმარი!“ გაიკვირვა სიზმარამ და მიუგო: „ეს ხომ სიზმარი იყო, აბა, როგორ მოგცე?“ დედინაცვალი კიდევ უფრო გაბრაზდა და ბიჭი სახლიდან გააგდო. სიზმარამ იარა, იარა და დასავლეთის ხელმწიფის კარს მიადგა. მეფემ ჰკითხა: „რას დადიხარ, ბიჭო, რას ეძებ?“ ყმაწვილმა მოახსენა: „დედინაცვალმა მცემა და გამომაგდო,“ შემდეგ კი თავისი საოცარი სიზმარიც უამბო. მეფესაც ძალიან მოეწონა ეს სიზმარი და უბრძანა: „ახლავე მომეცი ეგ სიზმარი!“ ბიჭმა უპასუხა: „აბა, როგორ მოგართვა, სიზმარი იყო!“ მეფემ გაბრაზებულმა ყმაწვილი ბნელ ორმოში ჩააგდო. ამ მეფეს ერთი ულამაზესი მზეთუნახავი ქალი ჰყავდა. მას ძალიან შეეცოდა საწყალი ყმაწვილი და საჭმელს ჩუმად უყრიდა ხოლმე ორმოში. ამ დროს, აღმოსავლეთის მეფეს ამ ქალზე დაქორწინება უნდოდა, მაგრამ მამამისი, ანუ დასავლეთის ხელმწიფე, უარზე იყო. ერთხელ აღმოსავლეთის მეფემ მზეთუნახავის მამას ოთხი ერთნაირი ცხენი გამოუგზავნა და შემოუთვალა: გამოიცანი, ამ ცხენებიდან რომელია დედა და რომელია უფროსი, შუათანა და უმცროსი კვიცებიო? თუ გამოიცნობ, ხომ კარგი, თუ არადა, შენი ქალი ჩემიაო! მეფე და მისი ქალი ძალიან დაღონდნენ, რადგან ეს გამოცანა ვერანაირად ვერ გამოიცნეს. წავიდა ქალი სიზმარასთან ორმოსთან და შესჩივლა: „რა გეშველება, შე საბრალოვ! მე აღმოსავლეთის მეფე წამიყვანს, შენ კი აქ მშიერი მოკვდები,“ და ცხენების გამოცანაც უამბო. სიზმარამ დაამშვიდა: „ნუ გეშინიათ, დაუდეთ ცხენებს მარილი და ბლომად აჭამეთ. მერე თავლაში შერეკეთ და კარი დაუკეტეთ. მეორე დღეს, კარს რომ გააღებთ, დააკვირდით: პირველად წყლის დასალევად გამოვა დედა, იმას მოჰყვება სულ პატარა კვიცი, შემდეგ – იმაზე უფროსი და სულ ბოლოს – დიდი კვიცი!“ ქალმა ეს ყველაფერი მამას უამბო. მართლაც ზუსტად ასე მოხდა. ეს გამოცანა რომ ამოხსნეს, აღმოსავლეთის მეფემ ახლა მარილის უზარმაზარი ქვა გამოუგზავნა და შემოუთვალა, ნაწილებად დატეხეო! ქალი ისევ სიზმარასთან მივიდა და ეს ახალი გამოცანაც უთხრა. სიზმარამ ურჩია: „ნუ გეშინია, მამაშენმა ეს მარილის ქვა უკანვე გაუგზავნოს და ასე შეუთვალოს: მაჩვენე, როგორ უნდა დატეხვა – მსხვილად თუ წვრილად, რომ მეც იმის მიხედვით დავტეხოვო!“ ესეც რომ მოუგო, მაშინ აღმოსავლეთის მეფემ თავისი სამეფოდან მშვილდი ისე ძლიერად მოზიდა, რომ ისარი დასავლეთის ხელმწიფის სახლის წინ ჩაერჭო და ადგილიდან ვეღარავინ დაძრა. ქალი კვლავ სიზმარასთან მივიდა რჩევისთვის. სიზმარამ უთხრა: „ნუ გეშინია, ამაღამ აქედან ამოვალ და ამოვიღებ.“ მართლაც, იმ ღამეს სიზმარა ამოვიდა ორმოდან, დაეჭიდა ისარს, ამოიღო და იქვე დააგდო, თვითონ კი ისევ უკან ჩაჯდა. მეორე დილით მეფე გამოვიდა და გაკვირვებულმა განაცხადა: „ვინც ეს ისარი ამოიღო, ჩემს ქალს იმას მივათხოვებ!“ ყველა იძახდა, მე ამოვიღეო. მეფემ მათ უთხრა: „აბა, ახლაც დასძარით ისარი ადგილიდან!“ მაგრამ ისარი ვერავინ დაძრა. მაშინ ქალმა მამას უთხრა: „მამა, იქნებ, სიზმარა ცოცხალია და იმან ამოიღოს?“ გაგზავნეს ვეზირები ორმოსთან. ნახეს სიზმარა ცოცხალია. მოიყვანეს, აიღო ბიჭმა ხელში ისარი, ისროლა და პირდაპირ აღმოსავლეთის ხელმწიფის სახლის წინ ჩაარჭო. მეფეს ძალიან გაუხარდა და თავისი საყვარელი ქალი სიზმარას მიათხოვა. ორი-სამი კვირის შემდეგ კი სიზმარა იმ ბოროტ მეფესთან საომრად გაემართა. ბევრი იარა, თუ ცოტა, გზაში ერთი კაცი შემოხვდა. ეს კაცი თან მიწას ხნავდა და თან მოხნულ ბელტებს ყლაპავდა. გაკვირვებულმა სიზმარამ ჰკითხა: „კაცო, მაგოდენა ბელტებს როგორ ყლაპავ?“ ბელტიყლაპიამ უპასუხა: „ეჰ, ეს სულაც არ არის ძნელი. ძნელი ისაა, რაც სიზმარამ ქნა: ჩვენი ხელმწიფის ქალი შეირთო და მეორე მეფეს ეომება!“ სიზმარამ ღიმილით უთხრა: „მე ვარ სიზმარა, მოდი, დავძმობილდეთ.“ ბელტიყლაპია სიამოვნებით დათანხმდა და განაგრძეს გზა. ბევრი იარეს, თუ ცოტა, ერთ ადგილას მივიდნენ. ნახეს, ვიღაც კაცი ზღვას დაყუდებია და მთელ წყალს ისრუტავს. სიზმარამ ჰკითხა: „ძალიან ძნელი საქმეა, მაგდენა ზღვას როგორ ისრუტავ?“ წყალიხვრეპიამ მიუგო: „ეჰ, ძნელი საქმე ის არის, სიზმარამ რომ ჩაიდინა: ერთი ხელმწიფის ქალი შეირთო, მეორეს კი ეომება!“ სიზმარამ უთხრა: „მე ვარ სიზმარა, მოდი, დავძმობილდეთ!“ წყალიხვრეპია დათანხმდა და სამივენი გაუდგნენ გზას. შემდეგ ნახეს კაცი, რომელსაც ფეხებზე წისქვილის ქვები წამოეცვა და კურდღლებს ისე სწრაფად იჭერდა. სიზმარას გაუკვირდა: „კაცო, ეს ძალიან ძნელია, ამას როგორ ახერხებ?“ კურდღლიჭერიამ მიუგო: „ეჰ, ეს რა ძნელი საქმეა, ძნელი ის არის, სიზმარამ რომ ჩაიდინა, ერთი ხელმწიფის ქალი შეირთო, მეორეს კი ეომება!“ ეს კაციც დაიძმობილეს. მიდიან ოთხნი და ნახეს, ერთ კაცს ყური მიწაზე მიუდია და რაღაცას ამბობს. ჰკითხეს, რას შვრებიო. მან უპასუხა: „ქვესკნელში ჭიანჭველები იბრძვიან, აქედან ვაშველებ და ვასამართლებო.“ სიზმარამ უთხრა: „ეს ძალიან ძნელი საქმეა.“ სამართლიანმა უპასუხა: „ეჰ, ძნელი საქმე ის არის, სიზმარამ რომ ჩაიდინა!“ სიზმარა მასაც გაეცნო და დაიძმობილა. მიდიან ხუთნი. ხედავენ, ერთი კაცი ზევით იყურება. ჰკითხეს, რას უყურებო. მეისრემ თქვა: „სამი დღეა, რაც ისარი ცისკენ ვსტყორცნე და ახლაღა დაბრუნდა.“ ისიც ძმად გაიფიცეს. შემდეგ შეხვდნენ კაცს, რომელიც მტრედებს მიჰპარვია, ფრთებს აძრობს და ერთის ფრთას მეორეს ისე უკეთებს, მტრედები ვერაფერს იგებენ. მემტრედეც მათ შეუერთდა. ბოლოს შეხვდნენ მღვდელს, რომელსაც ზურგზე მთელი ეკლესია აუკიდებია და სადაც მოუნდება იქ დადგამს. მღვდელიც სიზმარას ძმადნაფიცი გახდა. მიდიან რვანი და მიაღწიეს აღმოსავლეთის მეფესთან. ხელმწიფემ სიზმარას უთხრა: „ომის სანაცვლოდ, რასაც უეჭველად მოჰყვება მსხვერპლი, დავალებებს მოგცემთ. თუ შეასრულებთ, ჩემს სამეფოსა და საგანძურს გადმოგცემთ, თუ არადა, თავებს დაგაყრევინებთ!“ პირველი დავალება ასეთი იყო: „სამი დღის განმავლობაში ჩემი ხაბაზები პურს გამოაცხობენ, თქვენ კი ერთ დღეში უნდა შეჭამოთ!“ ბელტიყლაპიამ უთხრა მეგობრებს: „თქვენ არხეინად იყავით, ისე შევჭამ, რომ ერთი ნამცეციც არ დარჩება!“ და მართლაც უთვალავი პური სულ შეჭამა. მეორე მეფემ თქვა: „კარგი, ახლა ჩემი ექვსურმიანი ქვევრი ღვინით ერთ ჯერზე უნდა დაცალოთ!“ წყალიხვრეპიამ გაიცინა: „მლაშე წყალს ვხვრეპდი, ამ ღვინოს როგორ ვერ დავლევ! ეს ერთ ყლუპად არ მეყოფა!“ დაეწაფა ქვევრს და სულ ამოხვრიპა. შემდეგ მეფემ ბრძანა: „ახლა სამი დღის სავალიდან წყალი მოვიტანოთ. თქვენ თქვენი კაცი გაგზავნეთ, მე კი ჩემს კაცს გავგზავნი. თუ ჩემმა მოასწრო, თავებს დაგაყრევინებთ!“ წავიდნენ კურდღლისჭერია და ხელმწიფის კაცი. გზაში მეფის კაცმა კურდღლისჭერიას ღვინის მაგივრად საძილე წამალი შეაპარა. დაწვა ქვებშებმული და დაიძინა. მეფის კაცმა კი წყალი აავსო და უკან წამოვიდა. სიზმარამ მეისრეს სთხოვა გაეხედა. მეისრემ დაინახა რაც ხდებოდა, მშვილდ-ისარი მომართა და მძინარეს წისქვილის ქვაზე მოარტყა. ქვა დაიმსხვრა, კურდღლისჭერიას გაეღვიძა, მოკურცხლა, წყალი აავსო და მეფის კაცს ერთი დღით დაასწრო. მეფემ დამარცხება აღიარა, ნადიმი გამართა, მაგრამ კარისკაცებს ჩუმად დაავალა: „სტუმრებს კერძში ისეთი წამალი ჩაუყარეთ, ყველანი მოიწამლონ და დაიხოცონ!“ ამ ლაპარაკს ყური მოჰკრა ჭიანჭველების მოსამართლემ და მემტრედეს უთხრა. მან კი ისე სწრაფად შეცვალა თეფშები, რომ მეფის ხალხმა ვერაფერი გაიგო და თავად დაიხოცნენ. ბოლოს მეფემ თქვა: „ახლა ისეთი კაცი მოიყვანეთ, რომ ჩემი საგანძური დაძრას!“ სიზმარამ მღვდელს მიმართა: „არიქა მღვდელო, გვიშველე.“ მღვდელმა უპასუხა: „თქვენ დარდი ნუ გაქვთ, საგანძურს კი არა, თუ გინდათ, თქვენც ზედ დასხედით, ყველაფერს წავიღებ!“ აჰკიდეს მღვდელს საგანძური და შინ მშვიდობით დაბრუნდნენ. გავიდა ხუთი-ექვსი წელი. სიზმარას ულამაზესი ქალ-ვაჟი გაეზარდა. ერთ დღეს, სიზმარამ ცოლი ერთ მხარეს მოისვა, ქალიშვილი მეორე მხარეს, ვაჟიშვილმა აიღო ოქროს დოქი, მამამისს წინ ოქროს ტაშტი დაუდგა და ხელ-პირი დააბანინა. მაშინ სიზმარამ ბედნიერად გაიღიმა, ცოლ-შვილს გადაეხვია და თქვა: „აი, ეს მზეა და ეს მთვარე! აი, ეს კიდევ შუქურვარსკვლავია, ხელ-პირს რომ მაბანინებს!“ მეფემ თავისი ტახტიც დაულოცა სიზმარას და სამეფო გვირგვინიც გადასცა. ჭირი იქა, ლხინი აქა, ქატო იქა, ფქვილი აქა.
